Theoretische achtergrond

Uit diverse onderzoeken blijkt dat empathisch handelen en effectief communiceren leiden tot betere diagnostiek, toegenomen therapietrouw, betere prognoses, minder ziekenhuisopnames en tevens – niet onbelangrijk – lagere zorgkosten (Kim, Kaplowitz, & Johnston, 2004; Hojat et al., 2011; Derksen, Bensing, & Lagro-Janssen 2013). Ondanks de positieve werking van empathie, blijkt uit onderzoek van Hojat et al., (2009) dat het empathiegehalte van studenten afneemt naarmate de student vordert in de opleiding. Empathie kan worden gezien als een ‘medicijn’ dat toekomstig professionals in de zorg steeds minder goed weten te benutten, terwijl dit ‘medicijn’ de zorg van de toekomst mensgerichter en daarmee beter en goedkoper zou kunnen maken.

Een veel gestelde vraag is of empathie aan te leren is en zo ja, hoe dit vormgegeven zou moeten worden. Uit onderzoek blijkt dat empathie kan worden verbeterd en daadwerkelijk succesvol kan worden aangeleerd tijdens de opleiding, voornamelijk als het ingebed is in ontmoetingen met patiënten* (Mercer & Reynolds, 2002). Daarnaast blijkt dat een kleinschalige opzet waarin vertrouwen heerst en er vrijuit gereflecteerd kan worden bevorderlijk is in het aanleren van empathie (Branch et al., 2001).

Daarnaast is er door het veranderende zorglandschap, waarin de prevalentie van chronische ziektes en daarmee multi- en comorbiditeit toeneemt, een toenemende vraag naar een interprofessionele benadering van zorg en daarmee van alle opleidingen in het gezondheidsdomein (Romanow, 2002). Het is daarom belangrijk voor onderwijsinstellingen om professionals op te leiden die interprofessioneel samen kunnen werken. Om dit te bewerkstelligen is het belangrijk dat studenten vanaf het begin van hun opleiding in contact komen met studenten van andere disciplines. Zo leren zij reflecteren op de overeenkomsten en verschillen in hun benaderingen van patiënten en anderzijds ontdekken zij hoe ze elkaar kunnen ondersteunen in het bieden van gepaste zorg aan patiënten.

Om tegemoet te komen aan de nieuwe eisen aan zorgonderwijs is Mens achter de Patiënt (MAP) opgericht. MAP is een onderwijsmodule waarin studenten van verschillende opleidingen in het gezondheids- en welzijnsdomein, idealiter van verschillende niveaus, samen met mensen met een chronisch zieke patiënt in gesprek gaan over de impact van ziekte op het sociaal, mentaal en maatschappelijk welbevinden van het individu en diens omgeving. Hiermee is deze kleinschalige onderwijsmodule geschikt om studenten zowel te onderwijzen op het gebied van empathie en begrip te laten ontwikkelen voor en vertrouwen te verkrijgen in de belevingswereld van patiënten. Daarnaast kan MAP ook bijdragen aan een meer begrip van andere professies en een verbeterde attitude ten opzichte van interprofessioneel samenwerken.

Referenties:

Branch Jr, W. T., Kern, D., Haidet, P., Weissmann, P., Gracey, C. F., Mitchell, G., & Inui, T. (2001). Teaching the human dimensions of care in clinical settings. Jama286(9), 1067-1074.

Derksen, F., Bensing, J., & Lagro-Janssen, A. (2013). Effectiveness of empathy in general practice: a systematic review. Br J Gen Pract63(606), e76-e84.

Hojat, M., Louis, D. Z., Markham, F. W., Wender, R., Rabinowitz, C., & Gonnella, J. S. (2011). Physicians’ empathy and clinical outcomes for diabetic patients. Academic Medicine86(3), 359-364.

Hojat, M., Vergare, M. J., Maxwell, K., Brainard, G., Herrine, S. K., Isenberg, G. A., … & Gonnella, J. S. (2009). The devil is in the third year: a longitudinal study of erosion of empathy in medical school. Academic Medicine84(9), 1182-1191.

Kim, S. S., Kaplowitz, S., & Johnston, M. V. (2004). The effects of physician empathy on patient satisfaction and compliance. Evaluation & the health professions27(3), 237-251.

Mercer, S. W., & Reynolds, W. J. (2002). Empathy and quality of care. Br J Gen Pract52(Suppl), S9-12.

Romanow, R. J. (2002). Building on values: the future of health care in Canada.